बढ्दै अविवाहितको संख्या

२०७८ मा ३८.२० प्रतिशत पुरुष विवाह नगरी एकल जीवन बिताइरहेको प्रतिवेदनले जनाएको छ । यस्तै ०१८ मा विवाह नगर्ने महिलाको संख्या १५.१२ थियो । २०२८ मा १९.३५,२०३८ मा २३.३, २०४८  मा २५.७१ र ०५८ मा ३०.२६ महिला विवाह नगरी एकल जीवन बिताएको भेटिएका थिए । ०६८ मा ३१.१३ र २०७८ मा विवाह नगर्ने महिलाको संख्या २८.४ प्रतिशत पुगेको छ ।

सहरी  क्षेत्रमा अविवाहित  बढी 
ग्रामीण र अर्धसहरी क्षेत्रकोमा भन्दा सहरी क्षेत्रमा अविवाहित पुरुष तथा महिलाको अनुपात बढी देखिएको छ । ग्रामीण र अर्धसहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने जनसंख्याको वैवाहिक अवस्थामा त्यस्तो उल्लेखनीय भिन्नता देखिँदैन । राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयका उपप्रमुख  तथ्यांक अधिकारी ढुण्डीराज लामिछाने उच्च शिक्षामा  अध्ययनमा महिलाको संख्या उल्लेख्य वृद्धि लगायतका कारणले अविवाहितको संख्या बढ्दै गएको देखिएको बताए ।

उनी  भन्छन्, ‘उच्च शिक्षा अध्ययनमा महिलाहरूको संख्या उल्लेखनीय वृद्धि हुनु, रोजगारीमा संलग्न हुनु र  केही गर्नुपर्छ भन्ने भावना तथा चेतनाको विकास, आत्मनिर्भरता बढ्दै जानुले पनि अविवाहित बढ्दै गएको देखिएको छ ।’

विवाहको उमेरमा परिवर्तन  
पछिल्लो समय पुरुष तथा महिलाले परिपक्व उमेरमा विवाह गर्ने गरेको देखिएको छ  । यस्तो परिवर्तन  हँुदैहुँदा पनि  बालविवाहको अवस्था, प्रजनन र पहिलो विवाहको उमेरमा समस्या भने विद्यमान  नै छ । ०१८ सालमा १०० महिलामा लगभग १४ जना एकल (पतिको मृत्युका कारण) महिला थिए ।

०७८ मा त्यो संख्या घटेर ७ मा झरेको  छ । जसले सानै उमेरमा एकल हुने पहिलेको चलन क्रमश बुढ्यौली उमेरतिर सरेको देखाएको छ । यस्तो गिरावटले पछिल्ला गणनाहरूमा कहिल्यै विवाह नगरेका पुरुष तथा महिलाको जनसंख्यामा तीव्र वृद्धि हुँदाहुँदै पनि प्रौढ उमेरसम्मको विवाहित जनसंख्याको अनुपातमा भएको वृद्धिलाई सामञ्जस्यताका साथ प्रस्तुत गरेको छ ।

प्रत्येक जनगणनामा विधुर (पत्नीको मृत्यु) को जनसंख्या विधवाको भन्दा उल्लेखनीय रूपले न्यून रहेको देखिएको छ । यसले विधुरहरूलाई पुनर्विवाह गर्नमा उपलब्ध सहजता, पुरुष र महिलाको जीवनप्रत्याशामा बढ्दो अन्तर र प्रौढावस्थामा पुरुष तथा महिलाको उमेरनिर्दिष्ट मृत्युदर जिम्मेवार रहेको अनुमान गरिएको छ ।