मानव अङ्ग प्रत्यारोपण केन्द्र भक्तपुरले एक वर्षमा एक सय ५० जनाभन्दा धेरैको मृगौला प्रत्यारोपण गर्ने गरेको बताएको छ । त्यसमध्ये २५ प्रतिशत चाहिँ वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकाहरु रहेको केन्द्रको भनाई छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरुको मृगौलामा समस्या देखिनुको कारण र यसबाट बच्ने उपायबारे केन्द्रका निर्देशक डाक्टर पुकारचन्द्र श्रेष्ठसँग कुराकानी गरेका छौं । 

वैदेशिक रोजगारीमा जाने व्यक्ति र उनीहरुमा देखिने मृगौलाको समस्या कस्तो छ ?

वैदेशिक रोजगारीमा गएर फर्किनेहरुमा देखिने मृगौलाको समस्यालाई हामीले गम्भीर समस्याको रुपमा लिएका छौं । किनभने हाम्रो अनुभवमा मानव अङ्ग प्रत्यारोपण केन्द्र भक्तपुरमा एक वर्षमा डेढसय जनाभन्दा धेरैको मृगौला प्रत्यारोपण हुन्छ । त्यसमध्ये २५ प्रतिशतभन्दा धेरै चाहिँ वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका व्यक्ति हुन्छन् । भनेपछि विदेश गएर फर्किनेहरुमा मृगौलाको समस्या किन यति धेरै भइरहेको छ भनेर सुक्ष्म अध्ययन नै गर्नुपर्ने देखेका छौं ।

भनेपछि पहिलाको भन्दा सङ्ख्या बढ्दै गएकाले हो तपाईंले गम्भीर हुनुपर्छ भन्नुभएको ?

पक्कै पनि हो । किनभने जाने बेलामा उनीहरुको स्वास्थ्य परीक्षण गरेर स्वस्थ छ भन्ने प्रमाणित भएपछि मात्रै पठाइएको हुन्छ । उसमा केही समस्या छ भने त ऊ वैदेशिक रोजगारीमा जान योग्य मानिँदैन । तर मलाई त त्यसमा पनि शंका छ । हामीले परीक्षण गर्ने ल्याबको स्तर के छ ?, हामीले गर्ने परीक्षण कत्तिको स्तरीय छ ? हामीले कामदारको स्वास्थ्य परीक्षण गरेर दिएको नतिजा भरपर्दो छ कि छैन ? भन्ने शंका गर्नुपर्ने स्थिति छ ।

कारण, यहाँबाट स्वस्थ भनेर पठाइएका व्यक्तिहरु त्यहाँ पुगेर गरिएको परीक्षणमा फेल भएर फर्किएका कुरा पनि हामीले सुनेकै छौं । गएको ६ महिनामै मृगौला फेल भएर फर्र्किएका व्यक्ति पनि भेटेको छु । किन यस्तो भयो त ? त्यसैले त्यो ‘मेकानिजम’ कै बारेमा पनि सोच्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ?

अनि साँच्चै नै मृगौला स्वस्थ हुँदा हुँदै गएका व्यक्तिहरु पनि मृगौला फेल भएर फर्किएका छन् । त्यसैले हाम्रो कुन कुन तहमा कमजोरी छ भनेर एक पटक सुरुदेखि नै विचार पु¥याउनुपर्ने भएको छ ।

विदेश जानेहरुमा मृगौलाको समस्या देखिनुका कारण चाहिँ के के पाउनुभएको छ ?

उनीहरुसँग कुरा गर्दा के स्पष्ट हुन्छ भने विदेशको धेरै गर्मी, काम गर्ने ठाउँमा पानी पिउने राम्रो व्यवस्था नहुनु, सन्तुलित खाना खान नपाउनु आफूलाई स्वस्थ राख्न गर्नुपर्ने यस्ता साधारण उपाय पनि वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीहरुले गर्न पाएका छैनन् ।

त्यसले गर्दा मृगौलासहित अरु पनि स्वास्थ्य समस्या देखिइरहेको छ । धेरै नेपालीहरु विदेशमा शारीरिक परिश्रम धेरै हुने ठाउँमा काम गर्नुहुन्छ । एक त शारीरिक परिश्रम त्यसमा पनि त्यहाँको धेरै गर्मी त्यसले गर्दा उहाँहरुले धेरै पानी पिउनुपर्छ तर अवस्था उल्टो छ । काम यस्तो गरे पनि पर्याप्त मात्रामा पानी पिउन पाउनुहुन्न ।

लामो समय यस्तो भइरहँदा ‘डिहाइडे«सन’ हुन्छ । त्यही समस्या केही समयसम्म रहिरह्यो भने त्यसले मृगौलामा असर पर्न थाल्छ । धपेडीमा काम गर्ने, आराम गर्न नपाउने अनि दिनभरी काम गरेर ज्यान थाकेपनि बेलुका सन्तुलित खाना नभई जे उपलब्ध हुन्छ त्यही खाँदा मृगौलाको समस्या भएको पाएका छौं ।

त्यति मात्रै होइन हामी शक्ति दिन्छ भनेर विभिन्न खालका पेय पदार्थहरु पनि पिउँछौं । त्यसले हामीले थाहा नपाउने गरी मृगौला जस्ता शरीरका एकदमै महत्वपूर्ण अंगहरुमा प्रभाव पारिरहेको हुन्छ ।

अर्को कुरा वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीहरुलाई बस्ने व्यवस्था कस्तो छ भन्ने कुराले पनि प्रभाव पार्छ । उहाँहरु धेरै हल्ला हुने ठाउँमा बस्नुहुन्छ भने त्यसले तनावमा पर्छ । त्यही तनावका कारणले मृगौलामा असर पर्न सक्छ । यो त हामीले बिरामीहरुसँग कुरा गरेर थाहा पाएको कुरा हो । अझै यस बारेमा प्रष्ट हुन त अध्ययन गर्नु नै जरुरी छ ।

साधारणतया सबैले भन्ने कुरा भनेको चाहिँ मृगौलालाई बचाउन पानी पर्याप्त पिउने अनि खानामा ध्यान दिने भन्छौं । योभन्दा अरु कुरा चाहिँ छैनन परदेशमा भएकाहरुका मृगौलालाई असर पार्ने ?

मैले अध्ययन त गरेको छैन । त्यसका लागि अध्ययन नै गर्नुपर्छ । तर उहाँ भएको ठाउँमा नपुगे पनि यहीँबाट सोच्दा र बिरामी भएर फर्किएकाहरुले भनेको सुन्दा दिनभरी काम गरेर ज्यान दुख्यो भने दुखाई कम गर्ने औषधीहरु पनि खाने गरेको पाएको छु ।

ब्रुफिन जस्ता दुखाई कम गर्ने औषधी डाक्टरसँग सल्लाह नै गरी खाँदा त्यसले पनि मृगौलालाई असर पार्छ । अनि अर्को कुरा कतिको तनाव भयो भनेर रक्सी खाने बानी हुन्छ । त्यसले पनि मृगौलामा असर पार्छ । यसरी हेर्दा यही एउटा कारणले नै विदेश गएकाहरुको मृगौला बिग्रियो भन्न सक्ने अवस्थामा म छैन । यसका लागि त अघि नै मैले भनेको जस्तै अध्ययन गर्नु नै जरुरी छ ।

तपाईंले अघि भन्नुभयो नि दुखाई कम गर्ने औषधीले पनि असर गर्छ भनेर हामीले रिपोर्टिङका क्रममा नवलपरासीमा भेटेको मुन्ना हरिजनले पनि बिरामी हुँदा छिटो निको हुने औषधी दिन्थ्यो भन्नुभएको थियो ? उहाँ १४ महिनामा दुवै मृगौला फेल भएर घर फर्किनुभयो । उहाँको निधन भयो । के मृगौला नै फेल गर्ने खालका औषधी पनि हुन्छन ?

यस्तो कुरा बस्तुगत रुपमा अध्ययन नगरी भन्न सकिँदैन । यसका लागि कुन औषधी दिएको थियो, कति मात्रामा दिएको थियो भनेर अध्ययन नै गर्नु जरुरी छ । तर कतिपय औषधीहरु चाहिँ डाक्टरसँग सल्लाह नगरी खाँदा त्यसको मात्रा फरक पर्छ । त्यसले शरीरका विभिन्न भागमा नोक्सानी पु¥याउँछ । त्यसैले कुनै पनि औषधी डाक्टरसँग सल्लाह नगरी खानु हुँदैन ।

यसबाट जोगिन रोजगारीका लागि विदेश गएको व्यक्ति आफैंले के गर्न सक्छ ?

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा त मृगौलाको परीक्षण नै हो । हरेक व्यक्तिले मेरो मृगौला ठिक छ कि छैन भनेर प्रत्येक ६÷६ महिनामा जाँच गर्नुपर्छ । यदी ६ महिनामा सम्भव छैन भने पनि वर्षमा एकपटक चाहिँ जाँच गर्नुपर्छ ।

किनकी जाँच नगरी बस्दा मृगौलामा समस्या भएको थाहा नै हुँदैन । यसको लक्षण चाहिँ मृगौला ९० प्रतिशत खराब भइसकेपछि मात्रै थाहा हुन्छ । ९० प्रतिशत खराब हुनु भनेको फेल हुनु बराबर नै हो । त्यो अवस्था मात्रै थाहा पाइने हुनाले सावधानी अपनाउनु नै पहिलो उपाय हो ।

जाँचबाट थाहा भएपछि निको पार्न सक्ने अवस्थामा छ भने त्यही अनुसारको उपचार गर्न सकिन्छ भने यदी उपचार गरेर नहुने अवस्था भइसकेको छ भने त्यसलाई लामो समय कसरी टिकाउन सकिन्छ त्यो उपाय अपनाउन सकिन्छ ।

नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने त स्वस्थ व्यक्तिले हो । यदि व्यक्तिमा उच्च रक्तचाप, मधुमेह जस्ता समस्या छ भने त उनीहरुको मृगौलामा समस्या देखिने सम्भावना धेरै नै हुन्छ । त्यसैले यस्ता व्यक्तिले झनै ध्यान पु¥याउनुपर्छ । अर्को कुरा शरीरको तौल र मोटाइ बढ्न नदिने, शारीरिक व्यायाम, स्वस्थकर खानेकुरा खानुपर्ने कुरा त छँदैछ ।

हामीले भन्न त भन्छौं तर रोजगारीका लागि विदेश पुगेका व्यक्तिहरुलाई यी सबै कुरा गर्न समय अनि सुविधा मिल्दैन । यस्ता अवस्थामा चाहिँ के गर्ने ?

स्वास्थ्य परीक्षणको विकल्प त के छ र । परीक्षण नगरी सचेत नभई जोगिन सकिन्छ भनेर त म भन्न सक्दिन । आफू स्वस्थ भइयो भने न सबै कुरा रहन्छ । उहाँ स्वस्थ हुन्जेल मात्रै न कम्पनीले काम दिने हो ।

बिरामी भएको वा मृगौलामा समस्या देखिएको दिन त उहाँलाई कम्पनीले फिर्ता पठाइहाल्छ नी । यस्तो भयो भने कमाएको पैसा पनि सकिन्छ । ज्यान पनि कमजोर हुन्छ । त्यसैले यदी कम्पनीले यस्तो सुविधा दिएको छैन भने पनि आफैं सचेत भएर स्वास्थ्य परीक्षण चाहिँ गर्नै पर्छ ।

अनि यसमा सरकारको दायित्व चाहिँ ?

सरकारको त झनै ठूलो दायित्व छ । अहिले रेमिट्यान्स देशको अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा हो भन्ने अनि कामदारको स्वास्थ्यमा चाहिँ ध्यान नदिने हो भने यो त एक दिन गुम्न सक्छ । आज दुई जनाको भयो भनेर चुप लागेर बस्ने हो भने भोलि ५, पर्सि १० हुँदै यो सङ्ख्या बढेर जान्छ । त्यसैले सरकारले यसमा ध्यान दिनु जरुरी छ ।

यसका लागि सरकारले त्यही देशको रोजगारदातासँग कामदारको स्वास्थ्य परीक्षण र उनीहरुलाई आवश्यक पर्ने स्वास्थ्य सुविधा दिलाउन पहल गर्नुपर्छ । सबैभन्दा व्यवहारिक पनि त्यही हो ।

यदि त्यो गर्न सकिँदैन भने सरकारले नै केही लगानी गरेन वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीहरुको स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।

चितवन – असन्तुलित खानपानसँगैको विलासी जीवनका कारण दिनहुँ मधुमेह रोगीको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ । जसकारण नसर्ने अन्य रोगहरुबाट प्रभावित हुनेहरु पनि बढ्दै गएका छन् ।

सन् १९९१ बाट विश्वभर नोभेम्बर १४ मा विश्व मधुमेह दिवस मनाउँदै आएको छ । यस वर्षको नारा ‘परिवार र मधुमेह’ रहेको छ । लामो समयदेखि मधुमेहका बिरामीको उपचारमा सक्रिय डा भोजराज अधिकारीका अनुसार मधुमेह बिरामी बर्षेनी थपिँदै गएका छन् । उहाँका अनुसार हाल विश्वमा ४५ करोड मधुमेहका बिरामी रहेको तथ्याङ्क छ । तीमध्ये सात १० प्रतिशत उच्च जोखिमका छन् ।

सबैभन्दा बढी भारत र चीनमा मधुमेहका रोगी छन् । डा। अधिकारीले भन्नुभयो, “विश्वका मधुमेह रोगीमध्ये २० प्रतिशत भारत र चीनमा छन् ।” यी दुई देशको बीचमा नेपाल छ । एउटै रहनसहन र खानपानका कारण नेपाल पनि मधुमेहको उच्च जोखिममा रहेको उहाँले बताउनुभयो ।

विकासोन्मुख देशहरुका जनता गरीबबाट धनी हुँदै जाँदा हुने विलासी जीवन र खानपानका कारण नेपालजस्ता देशमा मधुमेहका रोगीहरु ह्वात्तै बढ्ने गरेका छन् ।

विसं २०६७ मा सात जना मधुमेहका बिरामीबाट उपचार शुरु गरेको बताउने डा अधिकारी अहिले सात हजार हाराहारी आफ्नो निगरानीमा रहेको बताउनुहुन्छ । उहाँ जस्ता अरू धेरै चिकित्सकले नेपालमा मधुमेहका बिरामी हेर्दै आएका छन् । नेपालमा १० दशमलव ५ प्रतिशत पुरुष र सात दशमलव ९ प्रतिशत महिलामा मधुमेह रहेको तथ्याङ्क छ । चितवनमा यो १० देखि १२ प्रतिशत रहेको डा। अधिकारीको भनाइ छ । लायन्स इन्टरनेशनलले गरेको एक सर्वेक्षणमा यस्तो देखिएको उहाँले बताउनुभयो ।

जिल्लाको सौराहामा गरिएको एक सर्वेक्षणमा २४४ परिवारमध्ये ५० परिवारमा मधुमेह भेटिएको थियो । मधुमेह समाज चितवनका सचिव केशव देवकोटा अनियन्त्रित आहारविहार, असन्तुलित खानपान र विलासी जीवनका कारण मधुमेह रोगीको सङ्ख्या बढ्दै गएको बताउनुहुन्छ । मधुमेह रोगीलाई चिनी र चिल्लो बोसोयुक्त प्रशोधित खानेकुरा, चिनी, सख्खर, जुस, जाम, मह, चकलेट, मिठाई, गुलियो पेयपदार्थ, हर्लिक्स, खुवा, चाकु, केक, आइसक्रिम, बिस्कुट, घ्यू, नौनी, बोसो, तारेको वा भुटेको खाना नखान उहाँको सुझाव छ ।

यस्तै चुरोट, बिँडी सुर्ती, तमाखु, खैनी, जर्दा आदि सुर्तीजन्य पदार्थ तथा बियर, रक्सीजस्ता मदिराजन्य पदार्थ सेवन नगर्ने, लामो समयसम्म भोकै नबस्ने जस्ता क्रियाकलाप गर्न सके मधुमेहबाट बच्न सकिने सचिव देवकोटाले बताउनुभयो ।

डा अधिकारीका अनुसार ३० वर्ष मुनिकालाई पहिलो तह र ३० वर्षभन्दा माथिकालाई दोस्रो तहको मधुमेह हुन्छ । पहिलो तह पारिवारिक र वंशाणुगत कारणले हुन्छ भने दोस्रो तह खानपान र जीवनशैलीका कारण हुने गर्दछ । मधुमेहले तत्काल हृदयाघात, मस्तिष्काघात, मिर्गौला खराब, दृष्टि गुम्ने जस्ता समस्या ल्याउन सक्छ । दीर्घकालीन रुपमा पनि यसले बिस्तारै मिर्गौला खराब गर्ने, दृष्टि समस्या बढ्दै जाने, घाउ निको नहुने, मस्तिष्काघातसम्म पु¥याउने खतरा रहने उहाँले बताउनुभयो ।

मधुमेहसँगै उच्च रक्तचाप, मोटोपना, कोलेस्टेरोल भएका बिरामीलाई हृदयाघातको जोखिम बढी हुने चिकित्सक बताउँछन् । शरीरमा चाहिने जति इन्सुलिन उत्पादन नहुँदा वा उत्पादित इन्सुलिन प्रभावकारी नहुँदा वा उत्पादित इन्सुलिनले प्रभावकारी काम गर्न नसक्दा रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढी देखिएको अवस्थालाई मधुमेह भनिन्छ । यसको उपचारमा सन्तुलित खानपान र नियमित व्यायामको साथसाथै आवश्यकतानुसार खाने औषधि र कहिलेकाहीँ इन्सुलिनको पनि आवश्यकता पर्ने उहाँ बताउनुहुन्छ ।

मुख सुख्खा हुनु, बढी तिर्खा लाग्नु, पटक पटक पिसाब हुनु, पिसाबको मात्रा धेरै हुनु, राम्ररी खाना खाए पनि दुब्लाउँदै जानु, रुचि बढ्नु वा भोक धेरै लाग्नु, बराबर घाउ खटिरा आउनु तर निको हुन समय लाग्नु, शरीर खासगरी गुप्ताङ्क चिलाउनु, दृष्टि धमिलो हुनु, हातगोडा झम्झमाउनु मधुमेहको मुख्य लक्षण रहेको डा अधिकारीले बताउनुभयो । बेलैमा नियन्त्रणमा राख्न सकेमा मधुमेहले शरीरका अति महत्वपूर्ण अङ्ग आँखा, मुटु, मिर्गौला, दिमाग र रगत तथा स्नायुका नसामा असर पु¥याउन नसक्ने चिकित्सकको भनाइ छ ।

बीस वर्षदेखि मधुमेहका बिरामी उपचार गर्दै आउनुभएका वरिष्ठ फिजिसियन प्रा डा विजय पौडेल शारीरिक रुपमा सक्रिय रहन, नियमित व्यायाम गर्न, स्वास्थ्यवद्र्धक ग्लुकोज, चिनी नभएका खाना खान, दैनिक ६ पटक थोरै थोरै खाना खान, साँझ ७ बजेपछि खाना नखान सुझाव दिनुहुन्छ ।

उचाइअनुसार तौल कायम राख्न, प्रशस्त मात्रामा सागसब्जी, फलफूल र रेशादार खानेकुरा खान, चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित उपचार गर्न उहाँले सल्लाह दिनुभयो । संयमित एवं सन्तुलित खानपान, नियमित व्यायाम र आवश्यकताअनुसारको औषधि वा इन्सुलिनको प्रयोग गरेर मधुमेहलाई नियन्त्रणमा राख्न सकिने पनि उहाँको भनाइ छ ।

कपिलवस्तु – बुद्धको जन्मथलो लुम्बिनीमा पहिलो फटक तीनदिने अन्तर्राष्ट्रिय त्रिपिटक पाठ आजदेखि सुरु हुने भएको छ ।

विश्व शान्ति र भाइचाराको भावना जगाउन यो पाठ गर्न लागिएको हो । यस्तै लुम्बिनीको पवित्रता र महिमा उजागर गर्न  लुम्बिनीमा पवित्र बगैंचा रहेको मायादेवी मन्दिर छेउमा नोभेम्बर १४ देखि १६ (कात्तिक २८ देखि ३० गते) सम्म तीनदिन कार्यक्रम गरिनेछ ।

कार्यक्रम नेपाल भिक्षु महासंघ र रोयल थाइले संयुक्त रुपमा गर्ने छन् । बिहार त्रिपिटक बौद्ध धर्मको ग्रन्थ हो । ‘बुद्धबारे धेरैलाई थाहा भए पनि बौद्ध धर्मग्रन्थ त्रिपिटक देखेकै छैनन्’, भिक्षु महासंघका अध्यक्ष भिक्षु मैत्री महाअस्थवीरले भन्नुभयो, ‘त्यसको महत्व बुझाउन पनि पाठ हुनु आवश्यक थियो ।’

‘पवित्र ग्रन्थ लुम्बिनी उद्यानमा पाठ हुनु नेपालीका लागि गौरव र खुसीको कुरा हो’, उहाँले भन्नुभयो, ‘अब त्यो गौरवलाई विश्वभरि फैलाउन लागेका छौं ।’

यसअघि यो कार्यक्रम डेढ दशक अघिदेखि लाइट अफ बुद्धधर्म फाउन्डेशन इन्टरनेशनल नामक संस्थाले बोधगया र भारतका विभिन्न बौद्ध तीर्थस्थलमा गर्दै आइरहेको थियो ।

‘यो कार्यक्रम नेपालमा पनि गर्नु पर्छ भन्ने लाग्यो’ अध्यक्ष मैत्री महअस्थवीरले भन्नुभयो, ‘उनीहरुलाई अनुरोध गरेर कार्यक्रम यहाँ पनि गर्न लागिएको हो । तर लाग्ने सबै खर्च र व्यवस्थापन हामीले आफैँ गर्नु पर्छ । ’ पहिलो दिन बिहान १० बजेदेखि सुरु हुने सत्रमा थाई भिक्षुहरुले त्रिपिटक पाठ गर्नेछन् । भोजन पछि नेपाली, म्यान्मार र श्रीलंकाका भिक्षुले एक÷एक घण्टा पाठ गर्छन् ।

दोस्रो दिन ८ बजेदेखि पाठ सुरु हुन्छ । नेपालका महायनी संप्रदायले पाठ गर्छन् । १ बजेपछि हिमाली लामा भिक्षुले पाठ गर्छन् । त्यसपछि चीन, जापानी र भियतनामी भिक्षुले पाठ गर्छन् ।

तेस्रोदिनमा थाई भन्तेको नेतृत्वमा पाठ सुरू हुनेछ । त्यसपछि कम्बोडिया, नेपाली र क्यानेडियन भिक्षुले पाठ गर्छन् । प्रत्येक दिन ५ बजे पाठ सकिएपछि २ घण्टा धर्मदेशना दिइनेछ । बौद्ध विद्वान, संघनायक र रिम्पोछेबाट धर्मदेशना दिने कार्यक्रम छ ।

‘यसले शान्ति र अध्यात्मिक चिन्तन बढाउँछ’ लुम्बिनी विकास कोषका कार्यवाहक सचिव सरोज भट्टराईले भन्नुभयो, ‘अध्यात्मिक पर्यटनको बढावा दिन्छ ।’ यहाँ भगवान बुद्धले शुद्धोदन महाराजलाई देशना गर्नुभएको वसन्त्र जातक सुत्र पाठ गरिने छ । त्यस्तै शाक्य र कोलीयहरुबीच युद्ध हुनलाग्दा कपिलवस्तुमै देशना गर्नुभएको महासमय सुत्र पाठ गरिने छ ।

यहाँ पाठ गरिने सुत्र थाई र देवनागरी लिपिमा पुस्तकका रुपमा समेत प्रकाशित गरि सकिएको छ । कार्यक्रममा ४ सय विदेशी सहित भिक्षु, भिक्षुणी, गुरुमा र अनागरिका गरेर ७ सय सहभागी हुने बताइएको छ । कार्यक्रमका लागि करिब ३५ लाख लाग्ने रकम सबै स्थानीय सहयोगबाट उठाइएको छ । फूल सजावटका सामग्री रोयल थाई विहारले सहयोग गरेको छ । त्यस्तै टेण्ट र साउण्ड सिस्टम र कुर्सी लुम्बिनी विकास कोषले सहयोग गरेको छ । खाना र खाजाको व्यवस्था  पनि लुम्बिनीका पर्यटन व्यवासायीले गरेका छन् ।

काठमाडौं – सानो भर्‍याङमा ट्याक्सी र कार ठोक्किँदा एकजना वृद्धाको ज्यान गएको छ । ४ जना घाइते भएका छन् ।

मंगलबार राति बा २ ज ३१५ नम्बरको ट्याक्सी र बा १० च ५१९१ नम्बरको कार ठोक्किँदा ट्याक्सीमा सवार टोखा ११ महादेवटार बस्ने गोरखाको सिरनचोक गाउँपालिका ७ की ७० वर्षकी मोतीसरा भूजेलको ज्यान गएको प्रहरीले जनाएको छ ।

ट्याक्सीमा सवार अरु ४ जना घाइते भएका छन् । उनीहरुको स्यम्भूमा रहेको मनमोहन अस्पतालमा उपचार भैरहेको छ । कार चालकलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ ।