पैसाको ओछ्यानबाट 
निरा शर्मा 




गोरेटोमा भेटिएको दोबाटोले 

छुट्टिनु अघि बतासको भाकामा 

कानमै आएर सुटुक्क सोध्यो 

ओ बटुवा साथी 

सँधै मलाई छोएर हिड्छौ 

कवितै मात्र गुनगुनाइरहन्छौ 

कति गर्छौ माया प्रेमका कुरा ?

कति लेख्छौ जिन्दगीको पुरानै कविता ?

बरु बर्सौं हिँडी आएको बाटो 

यस्सो पछाडी फर्केर हेर 

र लेख एउटा यथार्थ कविता 




बन्धक राखेर फूल जस्तै मुस्कान 

बेचेर जून जस्तै जिन्दगी 

भन कति कमायौ 

सपना किन्ने हरिया डलरका बिटाहरु ?

कति रात साट्यौ

सुनको ओछ्यानसँग खुसीको निन्द्रा ?

कति पटक ढाक्यौ 

थकानको च्यादरले आफ्नै लखतरान तनलाई ? 

कति छाक खायौ चाँदीको थालमा 

आँसुले मुछेर हिरा मोतीका सिताहरु ?

र यो पनि भन 

कति गर्यौ बचत बैँकमा 

पसिनाले लप्रक्क भिजेका नोट र 

मुटु फुटेर बगेको रगत लतपत सिक्काहरू 

अझै भन मलाई 

कुन खुसीमा भत्काउँछौ 

जीवन बिर्सिएर उठाएको त्यो अग्लो पहाड दुखको ?




उसो त मै पनि लडिरहेको छु 

घर छोडेर दोबाटोमा 

फरक यत्ति हो 

यो धुलौटो माटोमा 

चिल्लो सडकमा भेटिने

तिम्रोजस्तो आनन्द कसैगरी भेट्न सकिन 




सियो जस्तै उसको कुरा निक्कैबेर गमेपछि 

नाघेर आएको संघर्षको पहाडतिर फर्केँ र भनेँ 

ओ साथी - 

यहाँ पैसा फलसँगै रुखभरि फल्छ 

हिमपातमा हिउँसँगै जिउभरि बर्सिन्छ 

पतझडमा पातसगैँ भुइभरि खस्छ 

यहाँको हावामा पैसै पैसा उड्छ धाराबाट पानी हैन पैसा पोखिन्छ 

हो साथी 

मैले नलगाएपनि हुन्छ 

आङ ढाक्ने कपडा 

मैले नपुगेपनि हुन्छ 

भोक बिसाउने चौतारी 

मैले बा-आमाले सपना देख्ने आँखा हेर्नु पर्दैन 

आफन्तको आसाको बिन्दु हुनु पनि छैन मलाई 

र मैले 

साथीभाइको रहर पनि 

सजिलै भुलिदिए हुन्छ 

साथी, 

मेरो त उहिल्यै देखि नै 

खर्चको हिमाल पग्लिन छोडेर 

बचत बैँकको खाता पनि सगरमाथा भैसक्यो 

भन बरु 

मेरा केही सुखहरु 

सापटी चाहिन्थ्यो कि तिमीलाई ?

कविता- प्रिय छोरा !




प्रिय छोरा

तिमी आफैले उड्नुछ माथिसम्म

सूर्यको नजिक सम्म

चन्द्रको नजिक सम्म

र ल्याउनु पर्नेछ

हाम्रा साँघुरा र अँधेरा कोठाको लागि 

एक अन्जुली उज्यालो शीतल।




तिमी आफैले पुग्नु पर्नेछ माssथि सम्म

जालझेलका झाडीहरू पन्छाउदै

आफ्नो बाटो आफै बनाउदै

लड्दै उठ्दै र दौडदै

पुग्नु पर्नेछ पहाडैसम्म

र ल्याउनु पर्नेछ केही जडीबुटीहरू

बूढी आमाको लागि भरोसाको मलम

बूढा बाको दमको लागि पैंयूको लौरी 

बूढो घरको पुराना भित्ताका लागि

संरक्षणको धुर्मिलो कमेरो

र तिम्रो आफ्नै लालिगुराँसका लागि रङहरू।




तिमी परैसम्म पुग्नु पर्नेछ छोरा

कोशी नदीसम्मै।

र ल्याउनु पर्नेछ

एउटा आशालाग्दो कुलेसो

डोर्याउदै डोर्याउदै

महामारीमा फुटेका ओँठहरूको लागि

गोठमा बाधिएका समृद्धिहरूको लागि

डलरले बिर्साएर बाँझिएको बारीको लागि

र फुलाउनु पर्नेछ 

ती ओँठहरूमा आशाको मुस्कान

मुर्झाउनु पर्नेछ ती गोठहरूबाट

जीवनको लय

र बिउझाउनु पर्नेछ ती बारीहरूबाट

हरियो जिन्दगी।




प्रिय छोरा

मैले तिमीलाई केही सिकाउनेछैन

सिकाउन सकेको पनि छैन

सिकाउन सक्ने पनि छैन

जस्तो कि

- ठूली किन कम्लरी बसी

- माइल्दाई किन हली बने

- जुठे काका किन दुईबीसमै असी भए

- सानेले किन पढाइ छाड्यो

र तिम्रा बा किन तिम्रो बाल्यकालमा 

तिम्रो अगाडि छैनन्? 

-यी सबै सबैको जबाफ 

मैले समयलाई छोडेको छु।




त्यसैले छोरा

तिमी ती चरा पढ्नू

ती पहाड पढ्नू

ती नदी पढ्नू

र पढ्नू मान्छेहरूका आँखा।

यी सबैले तिमीलाई समय सिकाउनेछन्

र समयले तिमीलाई जिन्दगी सिकाउनेछ।




©️ शरद पोख्रेल

अतिथि देवो भव:!




तिमी आउनुको सट्टा 

मिक्का सिँलाई पठाईदिएको भए हुने 

उनी आएको भए -

ढिँकाचिका गाएर 

हामीलाई अंग्रेजी महिना सिकाएर त जान्थे 

तिमीलाई थाह छ नि-

अंग्रेजीको महत्व कति छ !




तिमी आउनु भन्दा 

रामदेव बाबालाई पठाईदिएको भए हुने -

उनि आएको भए

हामीलाई सास फेर्न त सिकाउँथे 

तिमी आयौ हामीलाई ऐंठन भयो 




तिमी नआएर बरु आउनै नमान्ने 

उदित नारायणलाई 

गाली गरेर पठाईदिएको भए हुने

तिमीले नेपाली सिकेको खुशी भन्दा

कयौँ गुना दु:ख त 

उसले नेपाली बिर्सेकोमा लागेको छ 

तिमीलाई थाह छ नि -

भाषाको महत्व कति हुन्छ !




तिमी उतै बसेर पठाईदेको भए

नुन, तेल र चामल 

हामी अघाउँथ्यौ

तिमी आयौ

हामीले हाम्रो पेट कटाउनुपर्यो 




साँच्चै माया गर्छौ भने

निकालीदिनु-

बर्षौँदेखी कोशीको थिचिएको घाँटीबाट हात 

भनिदिनु -

सिमामा उभिएका तिम्रा मान्छेलाई 

जतिबेला पनि अरुकोमा नपस्नु ! भनेर

मुस्काईदिनु -

तिम्रो अनुहार हेरेर बसेका बन्धी सन्धितिर फर्केर 

यति गर्न तिमी यता आउनै पर्दैन 




तर,

हामीलाई थाह छ 

तिमी मन्दिर चाहर्न पल्केको मुसा हौ 

जसलाई भगवान मानेर पुज्दापुज्दै 

लडाईदिनेछ एकदिन 

हाम्रो स्वाभिमानको गजुर !




तिमी आउनु भन्दा त पठाईदिनु -

पशुपति दर्शन कुरेर बसेका बा- आमाहरू 

तिमीलाई मन लागे हुकुम गर्नु 

एउटा पशुपति उतै बन्नेछ

तिमीले त हुकुम गर्ने हो 

भन!

पानी, खानी र सिमा चाहियो !

तिम्रा भक्तहरूले प्रशाद चढाईहाल्छन !




तिमी आयौ 

हामीले देख्यौँ - हाम्रा मालिकहरूको चाकरी

जुन हामीलाई धेरै सरम लाग्यो

तिमी आयौ

हामीलाई हाम्रै शासकले नाकाबन्दी गरे

जुन हामीलाई असह्य भयो

तिमी आउँदा 

दिनरात बज्ने साईरनले हाम्रा नानीहरू निदाउनै सकेनन

जसले हामीलाई पीडा दियो




बिन्ती छ ! 

मिल्छ भने अब नआउनु यता

आइहाल्यौ भने सम्झिनु -

तिमी कसैको दास भएर बाँचिरहदा 

आफ्नो शासन आफै गरेर हाँसिरहेथ्यौँ; हामी 




आयौ भने पनि 

चुपचाप आउनु र चुपचाप जानु 

स्वागत छ !




केही नचाहिँदो गर्न लाग्दा सम्झिनु -

यदि, 

इतिहासको खलातीमा वीरताको श्वास हालेर

स्वाभिमानको गोलले अर्जापेको स्वतन्त्रताको खुकुरीमा

नालापानीको पानीले पाईन हाल्यौँ भनेँ हामीले 

सो खुकुरीले के के छिनाल्छ !




प्रज्वल अधिकारी

आमा त आमा नै हो नि है तर यो आमा को अगाडी सौतेनी थप्नु को मतलब के होला र किन होला ? जान्न चाहानु हुन्छ भने पुरै कथा पढ्नु होला ।
मलाई मेरो आमा याद छैन । म जन्मिएको केही महिना पछि नै मलाई मेरो आमा ले यो धर्ती मा एक्लै र टुहुरो बनाएर जानू भएको थियो यो संसार लाई छोडेर । त्यस्को केही महिना पछि बुवा ले आर्की आमा लेउनु भयो अर्थात मेरो सौतेनी आमा । समय सङ्गै म पनि ठूलो हुँदै गएँ मेरो सौतेनी आमा को कोख बाट भाइ र बैनी हरु जन्मिए । सानो मा त मलाई त्यति थाहा भएन जब जब समय सङ्गै म ठूलो हुँदै गएँ मलाई थाहा हुन लाग्यो म टुहुरो केटा मलाई जन्म दिने आमा त म जन्मिएको केही महिना मा नै मलाई छोडेर स्वर्ग जानू भएको भनेर ।
सानो हुँदा त्यति याद छैन ठूलो भए पछी मैले महसुस गर्न लागें म प्रती हुने अन्याय र अत्याचार अनि आफ्नो आमा नहुनु को पीडा । गरिबी को कारण मेरो बुवा भारतमा हुनुहुन्थ्यो । घर मा मेरो एउटा भाइ र एउटा बैनी उनी हरु पनि ठुला भैसकेका थिएँ । म सरकारी स्कुल मा पढ्थेँ भने भाइ र बैनी प्राईभेट स्कुल मा । स्कुल बाट फर्किए पछि मैले बिहान का सबै भाँडा हरु माझ्नु पर्थ्यो भने भाइ बैनी हरु खाजा खाएर आफ्नो होमवर्क गर्थे अनि खेल्न जान्थे । खेल्ने रहर मलाई पनि हुन्थ्यो कहिले काहीँ भागेर गाउँमा केटाकेटी हरु सङ्ग खेल्न जान्थें तर साँझ घर आए पछि मेरो सौतेनी आमा को पिटाई खाएर खुट्टा भरि मेरो शरीर भरी राता राता सुम्ला हुन्थे अर्थत डाम हुन्थे म रुन्थेँ आमा आमा भन्दै तर मेरि आमा हुनुहुन्नथियो र मेरो चीत्कार सुन्ने कोहि थियन त्यो पल त्यो बेला । त्यस पछि बिहान को भात साँझ खान्थेँ र भाँडा माझ्ने कुचो लगाउने सबै काम म बाट हुन्थ्यो भने ती भाइ बैनी लाई मेरि सौतेनी आमा ले खेलेर आएको खुट्टा दुखेको होला भन्दै तेल लगाएर मालिस गरि दिनुहुन्थ्यो । म चुपचाप कोठा मा गएर भुँईमा सुत्थेँ मेरो लागि सुत्ने खाट थिएन डसेना मात्र थियो भुँईमा बिच्छाएर सुत्ने गर्थे म रात भरी आमा लाई सम्झिँदै रुँदै र मनमनै सोँच्दै ।
जिन्दगी जसो तसो बिताउँदै थिएँ रोएर भए पनि । पिटाई र कुटाई त कति खाएँ खाएँ अब त सानो तिनो चोट ले मलाई दुख्न छोडेको थियो किनकि मेरो शरीरको छाला हरु नै मरेको थियो । आमा को कुरा सुनेर बाबा ले पनि पिट्नु हुन्थ्यो मलाई मेरो यो दुनिया मा कोहि थिएन म एक्लो थिएँ बिल्कुल एक्लो थिएँ सायद भगवान पनि त्यो बेला मा मेरो साथ मा थिएनन् । मेरो आँसु देख्ने मेरो चीत्कार सुन्ने मेरो पीडा बुझ्ने कोहि थिएन मेरो साथ मा । लाग्थ्यो सायद यहि नै जिन्दगी हो जिन्दगी यस्तै हुन्छ होला भनेर आफ्नो मन बुझाउने गर्थे । हरेक साँझ मेरो आमा को तस्बिर हेरेर रुन्थेँ आमा आमा भन्दै बोलाउँथें पनि तर आमा बोल्नु हुँदैन थियो बोल्नु पनि कसरी त्यो त यौटा तस्बिर थियो रुँदा रुँदै कति बेला निदाउँथे मलाई थाहा भएन ।
यस्तै यस्तै तरिका ले मेरो जिन्दगी बित्दै थियो म कक्षा १० मा पढ्थेँ कक्षा १० पनि पास गरेँ पढ्ने मन थियो तर मलाई त्यहाँ भन्दा माथी पढ्न दिईएन । आमा को व्यबहार यस्तो थियो कि म मान्छे नै होइन म पशु भन्दा पनि तल्लो मान्छे हुँ । घर मा गाई भैंसी थिए बिहान बेलुकी घाँस काट्ने गाई भैंसी को हेरचाह गर्ने यस्तै यस्तै किसिम ले मेरा दिन हरु बित्दै थियोे । घर मा दूध दहि घिउ सबै मा ताला लगाएर राखिन्थ्यो दिए खाने नदिए मन बुझाएर बस्ने । गर्दा गर्दै भाइ र बैनी ले पनि मेरो इज्जत गर्न छोडेका थिए कशम यति सम्म गर्थे कि आजकल त घर मा काम गर्ने नोकर लाई पनि त्यस्तो गरिँदैन । मलाई अझै राम्रो सङ्ग याद छ मेरो आफ्नै बाबा ले मलाई घाँटीमा रसिले बाँधेर झुन्डाउनु भएको थियो । छेमेकी दाईले देखेर मात्र म आज जिउँदो छु । अन्याय र अत्याचार त कति भएको छ कति । आफुले कमाउने नहुन्जेल कहिले पनि नयाँ कपडा लागाउन पाएन मैले । मलाई मीठो खान र राम्रो लागाउन भन्दा पनि मायाको जरुरत थियो । गाउँमा अरु का आमाहरुले आफ्ना छोरा छोरी लाई बाबू छोरा यहाँ आउ यसो गर यो खाउ भनेर माया गरेको सुन्दा र देख्दा म आफ्नो आमा सम्झेर धेरै रुन्थें । सौतेनी आमा को त कुरै छोडौँं मेरो आफ्नै बाबा ले पनि त मलाई कहिले आफ्नो खुन सोँच्नु भएन । कहिले आफ्नो छोरा सोंच्नु भएन ।

दिनहरु बित्दै थिए म पनि ठूलो भएको थिएँ गाउँ देखि सबै बिदेश गएर धेरै पैसा कमाएर घर बनाएका थिए साथीहरू ले मलाई पनि बिदेश जाने रहर लाग्यो र एक दिन बुवा सङ्ग कुरा गरें तर बुवा ले आफू सङ्ग पैसा नभएको र आफै खोजेर जान सक्छौं भने जाउ भन्ने कुरा गर्नु भयो । यसो उसो एता उता गरेर पास्पोर्ट बनाएँ र ९ नौँ महिना को प्रतीक्षा पछि म दुबै आएँ ।
बिदेश को दुख कष्ट र पीडा कस्तो हुन्छ तपाईंहरू लाई थाहा नै छ म केही भन्न चाहिन । सुरुमा त सप्लाई कम्पनी मा आएको थिएँ म आफू आएको रिन तिर्न नै मलाई एक बर्ष लाग्यो । सबै बुझ्दै गएँ बिस्तारै मैले त्यो कम्पनी चेन्ज गरेर आर्को राम्रो कम्पनी मा काम गर्न लागें । घर मा पैसा पठाउन पनि लागे बाबा आमा बैनी र भाइ सबै खुशी भए उनी हरुको माया पाएँ र केही बर्ष काम गरेर कमाएको पैसा ले एउटा राम्रो घर पनि बनाउन सफल भएँ म ।
बाबा सौतेनी आमा र भाइ बैनी सबै ले माया दिएका थिए तर त्यो माया भित्र को भित्री रहस्य मलाई थाहा थिएन ।
आज म लेख्न चाहन्छु मेरा पीडा र म माथी गरेको अन्याय र अत्याचार अनि मेरो जिन्दगी को एउटा कहाँली लाग्दो कथा ।
मैले बिदेश मा 10 बर्ष सम्म धेरै दुख कष्ट र पीडाहरु भोग्नु पर्यो । दिन रात नभनी मैले कमाएको पैसा ले घर बन्यो घडेरी पनि किने , थोरै खेत किने र बैनी को बिहे पनि धुमधाम सङ्ग भयो ।
म दशैँ को मौका पारेर छुट्टिमा घर गएँ । म खुशी थिएँ धेरै बर्ष पछि दसैं मनाउन पाएको मा र दसैं पनि नजिकै आउँदै थियो जमरा मैले आफ्नै हाथ ले राखेको थिएँ ।
दसैं आउन आज ४ चार दिन बाँकी थियो । त्यहि घर जुन घर मैले आफ्नो पसिना र रगत बगएर खाडीमा दुख गरि बनाएको थिएँ आज त्यही घर देखि छुट्टाउन भनेर बाबा ले केही मान्छे हरु लिएर घर आउनु भयो यो कुरा सुनेर मेरो मन कति रोय होला तपाईँहरु आफै महसुस गर्नुस । त्यो पनि दसैँ आउन चार दिन बाँकी थियो र मलाई मेरा गल्ती हरु देखाएर छुट्टाईयो र त्यही घर को एउटा कोठामा ४ चार महिना भित्र खाली गर्नु पर्ने भनेर राखियो । मैले आफ्नो भाग खोज्दा घर भएको घडेरी सौतेनी आमाको नाम मा रहेछ । मैले कमाएर किनेको घडेरी भाइ को नाममा र पुरानो खेत बैनी को नाम मा रहेछ । मेरो लागि घर बनाउन नमिल्ने एउटा सानो भित्री पट्टिको खेत । यो निर्णय सुन्दा मलाई साँच्चिकै यो दुनिया मा भगवान पनि छैनन जस्तो लाग्यो । त्यो दिन म आफ्नी आमा लाई सम्झेर कति रोय कति । आमा को तस्बिर छातिमा लगाएर आमा आमा भन्दै । आज पनि मलाई राम्रो सङ्ग याद छ छुट्टिदा को त्यो पहिलो रात मलाई मेरो छिमेकी दाजु ले बोलएर खाना खुवाउनु भएको थियो । जिन्दगी जहाँ बाट सुरु गरेको थिएँ आज त्यहिँ आएर उभियेको थियो ।
तर पनि मैले हिम्मत हरिन र केही गर्न सक्छु भन्ने आत्म बिस्वास आफू भित्र अझै मरेको थिएन । मैले त्यो घर एक महिना मा नै खाली गरेर फेरि बिदेश तर्फ लागें । 4-5 घन्टा मात्र सुतेर आफ्नो दुख सम्झेर दिन रात मेहनत गरेँ र 3 बर्ष को मेरो मिहेनत को पैसा आफै राखेर फेरि एउटा घडेरि किनेर आफू लाई बस्न मिल्ने एउटा सानो घर बनाएँ मैले तिनी हरु देखि धेरै टाढा र आफू सङ्ग रहेको केही पैसा ले नेपाल मा नै सानो व्यापार गरेर बसेको छु । र मैले बिहे पनि गरिसकेको छु मेरो एउटा छोरी छिन म त्यही छोरी लाई छोरा भन्दा राम्रो बनाएर पाल्ने छु र मेरो श्रीमती ले पनि मलाई सबै को माया दिएकी छन । आज म धेरै खुशी छु तर पनि कहिले कसो आमा लाई सम्झेर धेरै रुने गर्छु मेरि आमा मेरो साथ भएको भए अझै धेरै खुशी हुने थिएँ म ।
र अन्त्यमा म बाबा लाई केही भन्न चाहन्छु बाबा यति धेरै रिस र अत्याचार किन म माथि ? के म तपाईं को आफ्नो खुन होइन र कि मलाई कतै कहिँ भेटेर लेउनु भएको थियो ? आफ्नो छोरा आफ्नो खुन लाई त यस्तो अत्याचार कसैले गर्दैनन बाबा । तपाईं ले म प्रती जे सोचे पनि आखिर म तपाइँ को छोरा हुँ आफ्नो कर्तब्य देखी कहिले पनि पछि पर्ने छैन । सधैं तपाइँ को दुख मा साथ दिने छु ।

जिन्दगी आफुले सोँचे जस्तो सजिलो हुँदैन ।
कसैको जिन्दगी सङ्ग मिल्न गएमा संयोग मात्र हुनेछ ।